کنفرانس مشورتی با نهادهای مدنی و قربانیان قتلعام اسد 1377 مزار
«کنفرانس مشورتی با نهادهای مدنی و قربانیان قتلعام 1377 مزار» عنوان دیگری بود برای کنفرانسی که در تاریخ 12 جوزای 1390 از سوی دیدهبان افغانستان در دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در مزارشریف، برگزار گردید. این سومین کنفرانس مشورتی بود که به سلسله کنفرانسهای مشورتی دیدهبان افغانستان دایر میگردید. کنفرانس اول در تاریخ 12 ثور 1390 در هرات بود که با نهادهای مدنی مقیم هرات و قربانیان قتلعام 24 حوت 1357 صورت گرفت و کنفرانس دوم در تاریخ 5 جوزای 1390 در کابل در مورد قتلعام افشار بود. این کنفرانسها بخشی از برنامه «مستندسازی قتلعامهای» سازمان میباشد که همزمان با مستندسازی قتلعامها، نظریات، مطالبات و پیشنهادات نهادهای مدنی و قربانیان قتلعامها را نیز جمعآوری میکند.
این کنفرانس مشورتی برای یک روز ادامه یافت. نزدیک به پنجاه نفر از قربانیان و نمایندههای نهادهای مدنی در این کنفرانس اشتراک کردند. کنفرانس با همکاری نزدیک دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوقبشر افغانستان و نهادهای مدنی فعال در مزارشریف برگزار گردید. این کنفرانس با خوشآمدگویی آقای عبدالجلیل بینش، رییس دیدهبان افغانستان آغاز شد و سپس آقای بینش برنامه مستندسازی این سازمان و هدف کنفرانس را برای اشتراککنندههای کنفرانس معرفی نمود. آقای بینش در صحبتهایش گفت: «ما برای رسیدن به یک صلح پایدار در افغانستان نیازمند اجرای عدالت هستیم. در فقدان عدالت و در عدم رسیدگی به جرایم فاجعهبار گذشته، صلح در افغانستان همیشه شکننده خواهد بود. ما نباید به دولت اجازه دهیم که فرهنگ معافیت را ترویج دهد. برای رسیدن به یک افغانستان با ثبات و عادلانه، باید دایره معافیت و تکرار فاجعهها از یکجایی بشکند. متاسفانه این فعلا دولت افغانستان از انجام این مسوولیت شانه خالی میکند و تنهای نهادهای مدنی و مردم باقی ماندهاند که باید در راه تطبیق عدالت و برای جلوگیری از تکرار فاجعهها جلوگیری نماید.»
آقای متقی، مسوول بخش عدالت انتقالی دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوقبشر افغانستان در مزارشریف که یکی دیگر از گردانندگان این کنفرانس بود، گفت: «نقش عدالت در تامین امنیت و شکلگیری صلح پایدار در تجربه بسیاری از کشورهای دیگر به اثبات رسیده است و افغانستان به عنوان یک کشور که شدیدا به صلح نیاز دارد، نباید از این تجربیات و از این ضرورت چشمپوشی نماید.»
همچنان خانم نسیمه اذکیا، مسوول شبکه جامعه مدنی و حقوقبشر در مزارشریف، در رابطه به نقش صلح و عدالت صحبت کرد. وی با تاکید بر اجرای عدالت در مورد جرایم گذشته گفت: «صلح با اجرای عدالت ماندگار میشود و ما باید تلاش کنیم تا صلح را ماندگار بسازیم.»
در بخش دیگری از کنفرانس، قربانیان هر کدام خاطرات و چشمدیدهایشان را از جنایتهایی که بر آنها صورت گرفته است، بازگو نمودند. نوروز یکی از این قربانیان بود که گفت: «ما کسانی را که بر ما جنایت کردهاند هر روز مینگریم و آنها آزادانه و حتی قدرتمندتر از ما در قریهها گشت و گذار میکنند، دولت هیچ اقدامی تا هنوز در این راستا نکرده است. ما به ظاهر با این افراد کاری نداریم و گویا در صلح به سر میبریم اما واقعیت این است که ما آنها را نبخشیدهایم. پدرم را کشتند، خودم را نیز به گلوله بستند اما زنده ماندم و به شکل غیرانسانی شکنجه شدهام. من هرگز این جنایتها را فراموش نمیکنم. باید روزی این آدمها برای جنایتهایی که کردهاند، جوابگو باشند. اگر دولت این کار را کند و قانون را تطبیق کند بهتر است.»