مصاحبه با خانم فوزیه کوفی، نماینده مردم ولایت بدخشان و رییس کمیته امور زنان در پارلمان افغانستان

مصاحبه کنند: جواد ناجی

سوال: دیدگاه شما نسبت به پروسه صلح و مصالحه با طالبان چیست؟ 

پاسخ: من فکر می‎کنم که دو مساله باید از هم تفکیک شوند: اول صلح، دوم پروسه‎ی مصالحه.  من فکر می‎کنم که هیچ انسانی به خصوص، هیچ زنی با روند صلح نمی‎تواند مخالفت کند. به خاطر این‌که ما بیشترین بها و قمیت را در دوران جنگ پرداخت کرده‎ایم. نه تنها که صدمه‎ی بزرگ معنوی به این ملت رسید، بلکه فرزندهای این ملت نیز از دست رفتند. بنابر این، صلح یک نیاز اجتماعی بوده و خواست مردم افغانستان نیز هست. اما مذاکره با طالبان متفاوت از صلح است. مذاکره با طالبان الزاما منجر به صلح نمی‎شود. به چند دلیل: اول، طالب یک گروه سیاسی نیست. بلکه یک گروه ایدیولوژیک است که مولود دستگاه‎های استخباراتی کشورهای همسایه و منطقه می‌باشد. دوم، طالبان یک گروه نظامی هستند که عملا می‎جنگند. بنابر این، امتیاز بخشیدن به یک گروه ایدیولوژیک و نظامی منتج به تامین صلح نمی‎شود. این در حقیقت به روند دموکراسی، مردم‎سالاری و مشارکت مردم از راه دموکراتیک، صدمه می‎زند. اگر طالبان را به‌عنوان یک گروه سیاسی در نظر بگیریم، می‎تواند از مجراهای سیاسی مثل انتخابات در پروسه دولت شریک شوند. اما طالبان یک گروه نظامی هستند که هر روز جان صدها آدم را تحت عنوان اسلام می‎گیرند و ده‎ها انسان را در حمله‎‎های انتحاری از بین می‎برند، از این رو می‎توان گفت که طالبان چون یک گروه نظامی و تروریستی هستند در نتیجه، مذاکره با این گروه منتج به تامین صلح نخواهد شد.

سوال: طالبان علی‎رغم آن‌که یک گروه ایدیولوژیک هستند، اما ادعای رسیدن به قدرت نیز دارند و مقام‎های دولتی نیز، مدام گفته‎اند که طالبان می‎توانند در قدرت سهیم شوند، این بیانگر این مساله است که طالبان یک گروه سیاسی است؟

پاسخ: خوب یکی از اهدافی را که طالبان دنبال می‎کنند، تحکیم قدرت‎شان در ساختار دولت افغانستان است. من فکر نمی‎کنم که طالبان طرفدار مشارکت در پروسه قدرت باشند. طالبان طرفدار اعاده قدرت هستند، آنها خواهان قدرت مطلقه و حاکمیت بلامنازع در افغانسان‎اند، که این ضد ارزش‎های دموکراتیک در افغانستان است.

در گذشته گروه‎های نظامی و ایدیولوژیک در افغانستان بودند که از روش‎های مختلف به روند صلح و قانون‎مداری پیوستند. از جمله گروه‎های مجاهدین و غیرمجاهدین. پروسه‎های مختلف تطبیق شد تا این‎ها تبدیل به یک شهروند عادی شدند. از جمله پروسه «دی‌دی‌آر» و پروسه «دایاک».

حال اگر طالبان حاضر باشند که با پروسه خلع سلاح، خود را تطبیق دهند و سلاح از دست آنها گرفته شود، آنها ارزش‎های قانون اساسی را بپذیرند و حضور سیاسی و اجتماعی زنان را بپذیرند، آزادی بیان به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر را بپذیرند؛ در آن صورت، فکر نمی‎کنم که هیچ کسی با روند سیاسی مخالف باشد. اما فکر می‎کنم که ملت در سطحی از آگاهی رسیده‎اند که تشخیص دهند طالبان چه کاره‎اند.

سوال: به نظر شما، مخالفین دولت یا طالبان این ارزش‎هایی که شما به عنوان ارزش‎های دموکراتیک عنوان کرده‌اید را خواهند پذیرفت؟

پاسخ: بعید به نظر می‎رسد. معمولا در هر کشوری، وقتی مذاکره و روند صلح آغاز می‎شود، هر دو جانب و گروه متخاصم، گذشت و انعطاف در موضع‎شان مشخص می‎شود. از سه سال به این طرف، دولت افغانستان به دنبال مذاکره با طالبان است. در این مدت، هیچ نوع انعطاف در موضع‎گیری‎های طالبان دیده نشده است. خواسته‌های گروه طالبان، از آن دسته خواسته‌هایی هستند که با ارزش‌های حاکم در جامعه غیرقابل پذیریش می‌باشند، مثلا تعدیل قانون اساسی، تشکیل امارت اسلامی، مساله آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها، بیرون شدن بدون قید و شرط نیروها خارجی و مخالفت با حضور زنان و آن چیزهایی که در زمان حکومت طالبان تجربه کردیم، که این مسایل در شرایط حاضر غیرعملی می‌باشند. با چنین وضیعتی بعید می‎دانم که طالبان انعطاف داشته باشند و از یک موضع مذاکره و صلح‌طلبانه صحبت کنند.

سوال: نقش و تاثیرگذاری زنان را در پروسه صلح چگونه ارزیابی می‎کنید؟

پاسخ: من به عنوان یک منتقد این پروسه، می‎خواهم بگویم، تا زمانی که نقش زنان در مصالحه برجسته نباشد، هیچ کشوری نمی‎تواند به تحولات اقتصادی، مدنی و اجتماعی برسد. ناروی یک نمونه کوچکی از کشورهایی است که بیشترین عاید سرانه را دارد. به این دلیل که زنان سهم 55 درصدی، در ساختار سیاسی دولت را دارند. بنابر این، اگر در افغانستان تلاش صورت بگیرد، باید حضور 50 درصدی زنان را جدی بگیرند، زنان باید در پروسه‎های مختلف اجتماعی، تعلیمی و غیره نقش داشته باشند  و به حقوق خود برسند، در غیر این صورت، بردن افغانستان به عقب و کشاندن آن به قهقرا است.

سوال: فعلا 8 عضوی شورای عالی صلح را زنان تشکیل می‎دهند و این نسبت به شعاع وجودی‎شان، اندک به نظر می‎رسد. با توجه به این مساله، انتظار می‎رفت که بیشترین مخالفت‎ها از سوی زنان باشد؛ در حالی‌که چنین نیست، چرا؟

پاسخ: من فکر می‎کنم خانم‎هایی که مخالف این پروسه هستند، حضور و مشارکت‎شان برای تضمین این پروسه یک نیاز است. تا این پروسه صلح منتج به نقض حقوق بشر و حقوق خانم‎ها نشود. فعلا 9 نفر خانم که عضو شورای عالی هستند و با احترام که به آنها دارم، نقش‎شان در این شورا، بسیار برجسته نیست و حکومت افغانستان به‌صورت عمدی کسانی را انتخاب می‎کنند که آنها طرفدار این پروسه باشند نه کسانی را که آنها صدای متفاوت و مخالف دارند.

من در کل روی پروسه صلح و شورایی که دولت افغانستان به صورت یک طرفه ایجاد کرده است، باورمند نیستم که این پروسه منتج به تامین صلح در افغانستان شود. در بدترین سناریو و سخت‎ترین شرایط دو چیز ممکن است اتفاق بیافتد: خوب‎ترین سناریو‌ی آن این خواهد بود که دولت افغانستان به مسوولیت‎های اولیه‎اش بپردازد و حکومت‎داری موثر و خوب را گسترش بدهد و به نیازمندی‎های اساسی مردم رسیدگی کند. این بهترین سنایور است. مسایلی که خارج از حیطه صلاحیت دولت قرار دارد از جمله مبارزه با یک پدیده منطقه‎ای به‌نام طالب یا تروریسم که اکنون بین‎المللی شده است، این مسایل خارج از حیطه صلاحیت ما است و ما نمی‎توانیم با این روند صلح را در افغانستان بیاوریم. چون این پدیده‎ها، پدیده‎های منطقه‎ای هستند.

اما بدترین سناریو دو چیز می‎تواند باشد: اول، دوباره افغانستان را به‌دست طالب تسلیم کردن و دوم، جنگ داخلی را دامن زدن. چون کسانی هستند که اگر افغانستان طالبانی شود، ممکن است با این روند موافق نباشند و در نتیجه جنگ‎های داخلی دوباره آغاز شوند. در هر حالت، عمده‎ترین قربانی، مردم افغانستان هستند.

سوال: شما فکر می‎کنید که افغانستان، دوباره به امارت اسلامی طالبان تبدیل خواهد شد؟

پاسخ: روندی که در حال حاضر ادامه دارد و علایمی که از طرف دولت افغانستان مطرح شده و موضع‎گیری‎هایی که کشورهای منطقه از جمله پاکستان داشته است، افغانستان را به این سمت و سو به پیش می‎برد. حال باید به نقش جامعه جهانی توجه کنیم.

در حال حاضر وزیر خارجه امریکا گفته‎ است که خروج آنها از افغانستان صد در صد نخواهد بود و با توجه به شرایط افغانستان خواهد بود. و نیز گفته‎اند که از روند مذاکره با طالبان تا زمانی حمایت می‎کنند که ارزش‎های مدنی در افغانستان نقض نشود. با وجود این، باید دید که این وضعیت تا چند ماه آینده چگونه انکشاف می‎کند. من فکر می‎کنم که دولت افغانستان یک شریک قابل اعتماد برای جامعه بین‎المللی برای مبارزه با تروریسم نیست. با وضعیتی که اکنون وجود دارد، اگر دولت افغانستان بخواهد هم‎چنان روند مذاکره را دنبال کند، یعنی بدون توجه به پارلمان، نادیده گرفتن احزاب سیاسی، نشنیدن صدای مردم افغانستان، مشوره نکردن با گروه‎ها و جامعه مدنی که طرف اصلی قضیه هستند، منجر به نقض حقوق شهروندی خواهد شد و این ره به‌جایی نخواهد برد و طبیعی است کسانی که به این روند حساس هستند یا مخالف هستند، ناگزیر دست به جنگ‎های داخلی خواهند زد چون اگر اهداف‎شان از راه دموکراتیک برآورده نشود با توجه به این که افغانستان یک کشوری مسلح است، کوتاه‌ترین راه همین خواهد بود که از راه نظامی مثل این‌که طالب از راه خشونت می‎خواهند به هدف خود برسند، گروه‎های دیگر هم در داخل افغانستان از راه خشونت به هدف خود برسند.

این دو سناریو، سناریوهای بسیار بدی هستند و امیدوارم که زمینه برای این سناریوها و این اهداف مساعد نشود. ولی در حال حاضر راهی را که ما می‎رویم، تمایل به این سناریوها دارد.

سوال: با توجه به ایدیولوژی که طالبان دارند،آیا مکانیزم مذاکره و آشتی با طالبان درست است و امکان به وجود آورن صلح هست؟

پاسخ: باز هم من می‎خواهم که دو کلمه با هم مغالطه نشود. اول مذاکره با طالبان، دوم تامین صلح. مذاکره با طالبان الزاما منجر به صلح نخواهد شد. ما زمانی که جنگ داخلی در دهه نود که حکومت داکتر نجیب سقود کرد را به خاطر داریم و تصور بر این بود که «مشی مصالحه ملی» که داکتر نجیب تعقیب می‎کرد، با آمدن مجاهدین به صحنه قدرت، عملی خواهد شد و نتیجه‎اش موثر است و مردم با پیروزی مجاهدین به یک صلح دایمی دست خواهند یافت. ولی نتیجه برعکس شد. من فکر می‎کنم که اگر مقایسه کنم این دو شرایط را، در آن زمان مردم افغانستان طرفدار صلح بودند و مردم مجاهدین را مربوط به ملت افغانستان می‌دانستند و به عنوان یک مقاومت ملی می‎دانستند اما امروز طالبان را به عنوان یک مقاومت ملی نمی‎دانند؛ با توجه به این‌که ‌ملت حاضر نیست که طالبان را بپذیرند، در نتیجه پروسه صلح به شکست خواهد انجامید.

امروز ما نمی‎توانیم موفقیت را تضمین کنیم؛ مذاکره با طالب و این‌که ادعا کنیم که این پروسه، پروسه صلح است. گفتم که دو سناریو می‎تواند وجود داشته باشد یکی صلح طالبانی که افغانستان را به قهقرا می‎کشاند و کشوری دارای انسان‌ها اما انسان‎های بدون روح و بی‎جان که در برابر هیچ چیزی قدرت عکس‎العمل را ندارند، که این را نمی‎شود صلح نامید. این را می‎شود افغانستان مملو از انسان‎های مرده قلمداد کرد.

سوال: آیا مذاکره با طالبان دارای مشروعیت اجتماعی است یا این روند تنها یک پروسه سیاسی و دولتی است؟

پاسخ: این بیشتر یک پروسه حکومتی است تا مردمی. مشروعیت اجتماعی زمانی می‎تواند وجود داشته باشد که پروسه بر اساس یک قرارداد اجتماعی ایجاد شده باشد. قرارداد اجتماعی بر اساس پرانسیپ‎های دولت‎سازی، زمانی ایجاد می‎شود که شما طرف مذاکره را مشخص می‎سازید، تضمین برای رسیدن به هدف‌تان را به‌دست می‎آورید و با آن تضمین، شما نتیجه را حاصل می‌کنید. در حال حاضر ابهامات زیادی در این پروسه وجود دارد که با توجه به این ابهامات همین قرارداد اجتماعی که بین دولت و مردم وجود دارد، نتیجه‎اش هنوز برای مردم افغانستان مبهم است.

سوال: آشتی و مذاکره با طالبان، چه پیامدهای اجتماعی و سیاسی برای آینده‎ی افغانستان به جا خواهد گذاشت؟

پاسخ: دو پیامد ممکن است داشته باشد. اول، اگر دولت مسوولیت‎های اساسی خود را که تضمین نیازمندی‎های شهروندی مردم است، نادیده بگیرد و به مسایل کلانی که از صلاحیت‎هایش خارج است بدون دخیل ساختن نهاد‎های دولتی از جمله پارلمان بپردازد، که این باز هم بردن افغانستان به دهه نود است. و یا اگر با نادیده گرفتن تمام ساختارهای دولتی و مردم افغانستان و نمایندگان آنها، دولت در پی مذاکره باشد، یکی از پیامدهای اجتماعی آن طالبانی ساختن افغانستان است.

سوال: واکنش پارلمان نسبت به این جریاناتی که با قوت تمام برای مصالحه در حرکت است، چیست؟

پاسخ: تا به حال مسایل مهمی چون مصالحه و خطوط اساسی دولت که شامل پالیسی‎های مصالحه دولت افغانستان می‎شود، به پارلمان افغانستان نیامده است. در حال که در ماده 64 قانون اساسی افغانستان، از جمله وظایف رییس‎جمهور افغانستان این است که وی در تبانی و تفاهم با پارلمان افغانستان خطوط اساسی دولت را تعیین و تصویب کند.

پارلمان به عنوان قوه‎ای تصمیم‎گیرنده و مظهر اراده مردم افغانستان است، ما به عنوان نمایندگان این مردم در مسایل اساسی دولت در جریان نیستیم. پس پارلمان به عنوان ارگان اراده ملی که تمثیل می‎شود، نادیده گرفته شده است. کجای اراده ملی در پروسه مذاکره با طالبان گنجانیده شده است؟ با این وضعیت، فکر می‎کنم که بیشتر در حاشیه راندن پارلمان منتج به تقابل قوا و منتهی به ضعف داخلی خود نظام خواهد شد.