مصاحبه با محمد سرور جوادی، عضو سابق ولسی‌جرگه و تحلیلگر سیاسی / مصاحبه‌کننده: جواد ناجی

در مواردي نهادهاي مدني و سازمان‎هاي مدافع حقوق‎بشر از چگونگي پروسه آشتي با طالبان اظهار نگراني كرده‎اند، به نظر شما دليل اين نگراني‎ها در چيست؟

من فکر می‎کنم چند موضوع وجود دارد. اول، همکاران منطقوی گروه طالبان که عمدتا سازمان القاعده هست که سابقه حمله‎های ترورستی در منطقه را دارد و در گفتگو و مذاکره و درآوردن صلح صادق نیستند. نکته دوم: دولت افغانستان و جامعه جهانی طرف صلح و مذاکره خود را نمی‎شناسد. سوم اینکه، طالبان دارای یک عزم و اراده در تصمیم‎گیری‎های صلح نیستند. به غیر از این، مسایل حقوقی و عدلی هم زیاد مطرح است که سبب نگرانی مردم شده است: طالبان به عنوان یک گروه جنایت کار مطرح است. و تعداد زیادی از سران این ها، در لیست کسانی قرار دارد که به عنوان جنایتکاران جنگی باید محاکمه شود.

دیگر اینکه حق توده‎های مردم و کسانی که قربانی بازی‎های سه دهه‎ای گذشته شده چگونه باز ستانده می‎شود. و اگر قرار باشد که ما برسیم به یک ثبات که او ثبات باعث قربانی شدن حقوق تمام میلیون‎ها باشد،آیا او ثبات علی‎رغم شکننده‎گی‎ها و نا امیدی‎های که هست، ارزش پایمال کردن حقوق میلیون‎ها انسان را دارد. من فکر می‎کنم این نگرانی و دغدغه مردم و فعالان حقوق‎بشر است.

یعنی نگرانی مردم ناشی از تطبیق عدالت انتقالی است؟

بله. این نگرانی از دو ناحیه است. اول حکومت افغانستان خودش آلوده به نقص حقوق‎بشر است. و عدالت انتقالی و قانون را نسبت به عملکرد خود، تطبیق نکرده است. دوم اینکه حکومت با یک گروه تروریستی توافق کرده که این گروه هم در افغانستان، منطقه و جهان جرایم را علیه بشریت مرتکب شده است.

نفع حکومت در این سیاست یعنی مذاکره با طالبان چست؟

خواستگاه طالبان یک بخش عمده‎اش قومی است. و این جناح‎ها هم انگیزه قومی دارد. یک نکته را ما نباید از یاد ببریم. حکومت‎های متزلزلی سه صد‎ساله افغانستان، همیشه یک سیاست را در پیش گرفته و آن سیاست موفق بوده است. این حکومت‎ها زمانی که پایگاه‎های ملی خود را از دست داده، به پایگاه‎های قومی خود روی آورده است. و این پایگاه قومی، چند صباحی سبب بقای این‎ حکومت‎ها شده است. من فکر می‎کنم که حکومت فعلی و کنونی در راس آن آقای کرزی و تیم خاص او در درون این حکومت ناهمگون، به همان روش اسلاف خود روی آورده است. و فکر می‎کند که اگر در میان تمام افغانستان ریشه ندارد و از طرف دیگر منطقه وجهان هم نسبت به روش این‎ها(دولت) ناامید شده است و این‎ها نتوانسته یک اداره سالم بین مردم افغانستان و جهان را بوجود بیاورد به همان انگیزه‎های قومی خود روی بیاورد و تا بتواند بقای خودرا تضمین بکند.

یعنی یکی از انگیزه‎های اصلی مذاکره دولت و نفع حکومت در قومی بودن مذاکره و آشتی با طالبان است؟

بله. اما ترکیب شورای عالی صلح از سران اقوام هست و ظاهرا کار این شورا، مستقل از حکومت است و اگر کدام کاری هم انجام می‎شود از طریق شورای عالی صلح انجام می‎گیرد پس این را چگونه ارزیابی می‎کنید؟

شورای عالی صلح مقرر شده‎های شخص آقای کرزی هست. و این شورا هیچ نوع جایگاه حقوقی و قانونی در قوانین افغانستان ندارد. پس نهادی که از یک طرف مقرر شده‎ای یک شخص است و از طرف دیگر جایگاه حقوقی و قانونی ندارد. بنا براین صلاحیتی تصمیم‎گیری را هم ندارد.

من فکر می‎کنم آقای کرزی خواسته با جمع کردن یک تعداد افرادی که به شکل از اشکال در گذشته طبل قومی یا مذهبی گفته و امروز در جامعه‎ای افغانستان آدم‎های مقبول و مورد پذیرش مردم و همگان نیستند. بنا براین در تبانی با آنها یک پوشش توجيهی ساخته. و کاری را که خودش و تیم‎اش می‎خواهد انجام بدهد، توجیه‎اش را توسط کسانی دیگری بکند. اگر فردا قاتلین مردم شمالی، مردم بامیان، و یکاولنگ و قاتلین مردم مزار و جوز جان و جاهای دیگر که كشتارهای دیگری جمعی صورت گرفته بیاید و بگوید چرا؟ آنگاه آقای کرزی توجیهی دارد که من نکردم و این کار را کسانی کرده که در آنروز رهبران این جنگ‎ها بودند. گرچه شورای عالی صلح می‎گویند که ما جدایی از حکومت کار می‎کنیم. اما آنها باید قبول کنند که گماشته‎گان یک شخص هستند. اگر این‎ها(اعضای شورای صلح) توسط لوی‎جرگه یا پارلمان انتخاب می‎شدند و برخواسته از اراده‎ای جمعی می‎بودند این‎ها را ما می‎گفتیم که نماینده‎های مردم هستند و صلاحیت دارند که صلح بکنند.

قبلا گفتیدکه دولت خود ناقص حقوق بشر است. دولت هم مرکب از گروه‎های جهادی است و دولت یک امر خارجی و بيرونی نیست، پس فکر می‎کنید که ضرورت تطبيق عدالت انتقالي بيشتر مي شود حد اقل براي اينكه دستگاه حاكمه اصلاح گردد؟

وقتی ما نقص حقوق بشر را مطرح می‎کینم دو گونه است. اول: اعمال و رفتار راکه افراد نسبت به اشخاص انجام می‎دهد(فردی). دوم: رفتار و اعمال جمعی که حقوق جمعی نقص می‎شود . حکومت فعلی متاسفانه مرتکب هر دو حالت شده. یعنی دولت مرکب از افراد است که آنها در گذشته مرتکب نقص حقوق‎بشر و حقوق شهروندی شده است و جنایت کرده. دوم : مجموع حکومت، در نه سال گذشته قانون نقص کرده. در تطبیق قانون تبعیض را اعمال کرده. اعمال تبعیض و قانون شکنی نقض حقوق جمعی است.

بدون تردید اگر ما از کسی توقع داشته باشیم که او عدالت را نسبت به کسانی که خود این حکومت را هیچ قبول ندارد در مذاکرات در نظر بگیرد و در آینده این را تطبیق بکند. باید توقع داشته باشم که اول دولت خود را اصلاح بسازد. چرا که او مخالف هم می‎گوید که اگر من درگذشته جنگ کرده و آدم كشته‎ام، خودت نیز کشته‎ای و به چه دلیل می‎خواهی مرا محاکمه کنی. به این اساس است که این حکومت صلاحیت گفتگو با مخالفین سیاسی و مخالفین مسلح خود را در رابطه به تطبیق و اجرایی عدالت ندارد.

آیا دولت به رغم مخالف مردم، نهاد‎های مدنی، سعی خواهد کرد این سیاست را پیش ببرد؟

حکومت بعضی اقدامات را به خاطر توجیه اذهان عامه و به نمایش گذاشتن مردمی بودن‎شان برای مذاکره با طالبان انجام داده. مثلا جرگه امن منطقوی ساختن برخلاف ساختار‎های حقوقی و قانون نظام افغانستان. به دنبال آن جرگه مشورتی صلح را ساختن. که این جرگه نیز هیچ جایگاه حقوقی و قانونی نداشت. و آدم‎ها صرفا از جانب دولت دعوت شده بودند. هدف‎شان این بود که می‎خواستند بگویند که این خواست مردمی و ملی برای صلح با طالبان است. و شورای عالی صلح را هم نسبت می‎دهند به اجرا گذاشتن مواد فیصله‎ای یکی از فیصله‎های جرگه مشورتی صلح. در حالیکه عنوان این جرگه معلوم است که مشورتی است و مشوره هیچ گاهی ملزم به اجرا نیست. بنا براین، این جران‎ها نشان دهند تمایل آقای کرزی هست و آنچه را که باید به پیش بگیرد.

غیر از این‎ها ترکیب جرگه مشورتی صلح هم جالب بود. در میان 1470 نفر حاضر در جرگه مشورتی صلح، تنها 1130 نفر از قوم پشتون بود. و شما قضاوت کنید.

اعضای شورای عالی صلح سفر داشتند به پاکستان و به نظر می‎رسد روی ایجاد و برگزاری یک جرگه از جانب این دو کشور توافق صورت گرفته است . آیا این جرگه به روند صلح کمک خواهند کرد؟

سوال اساسی این است که اولین مساله برای گفتگو برای آوردن صلح با پاکستان چرا؟ از دید شورای عالی صلح و دولت افغانستان عامل اصلی بی‎ثباتی در کشور پاکستان است. اگر یک چنین چیز هست، دستگاه دیپلماسی کشور چه مسوولیت دارد. ما چرا از موضع دولت افغانستان و کشور که فکر می‎کینم به کشور ما آشوب به پا می‎کند صحبت نکنیم. که از طریق افراد صحبت می‎کنیم که که اولا در گذشته وابستگی به پاکستان داشته در پاکستان زندگی کرده و آنجا رشد کرده از طریق پاکستان تربیت شده و فعلا هم کدام صلاحیتی ندارد.

اگر باور دولت افغانستان این نیست، در آن صورت چرا به جستجوی کسانی که عامل اصلی آشوب‎ها و نا‎امنی‎ها است نمی‎روند. و به دنبال کسانی که هیچ ربط به آنها ندارد می‎رود.

بنا براین خود این حرکت نشان دهنده‎ای این است که حکومت افغانستان و در مجموع حرکت‎ها و جریان‎های که وجودارد مشت زدن در تاریکی است.

و این جرگه‎ها میان این دو کشور و جرگه‎های دیگر به آوردن صلح کمک نخواهد کرد. فقط برای پاکستان موفقیت‎های دیگری را می‎رساند. اول: پاکستان یک بار دیگر تجدید رفاقت می‎کند با رفقای خود که شرایطی زمانی و تحولات که این ها را از پاکستان جدا کرده است. دوم: با خریدن این‎ها(مخالفین) اراده این‎ها را نسبت به این روند کند می‎سازد. سوم: پاکستان می‎خواهد به منطقه و جهان بفهماند که من در هر بازی که در افغانستان صورت بگیرد نقش اصلی را دارم.