نویسنده: محمود باقري، پژوهش‎گر مسايل سياسي 

وضعيت موجوده ما، به مريضي مي‎ماند كه هنوز مرض‎اش تشخيص نشده است ولي كوشش مي‎كنيم دوا تجويز كنيم. براي دوا هزينه مي‎كنيم، ولي نمي‎دانيم مرض اصلي چيست. در نتيجه وقت و امكانات به خاطر دوا بر باد مي‎رود و مريض نيز همچنان مريض باقي مي‎ماند. قبل از همه مي‎طلبد كه ما بايد معاينات جدي را انجام دهيم و سپس مكانیزم معالجه را تثبيت كنيم و مطابق با آن تداوي مريض را پي‎گيري نماييم. 

مشکلات و چالش‎های پیش‎روی افغانستان بعد از طالبان استثنایی نيستند. افغانستان با يك خلاء تجربي‎ـ‎تاريخي مواجه نمي‎باشد. كشورهايی كه برخوردار از شرايط مشابه با افغانستان بودند و امروز به خوبي از آن مشكلات سر بيرون كرده‎اند، كم نيستند. بر ما است كه از اين تجربيات جهاني به خوبي بياموزيم. يكي از آموزه‎هاي خوب جهان امروز براي كشورهاي مثل افغانستان كه شاهد جنايت‎هاي ضدبشري بي‎شماري بوده است، شیوه‎های مختلف و غنی اجرای عدالت و مصالحه است. درس بنیادی را که باید از کل کشورهای بعد از جنگ و خشونت آموخت این است که صلح بدون عدالت شکننده است.

اما ما امروز هنوز جرأت آن را پيدا نكرده‎ايم كه بر اشتباهات خود اذعان كنيم و به يك آينده بهتر بي‎انديشيم. از صلح حرف مي‎زنيم، شعار مصالحه را فرياد مي‎كشيم اما هيچ‎گاه به خود وقت نمي‎دهيم كه به اين موضوع كه چگونه مي‎توانيم به صلح و يا مصالحه برسيم و چگونه آن را مي‎توانيم حفظ كنيم، فكر نماييم. و وقت آن را هم نداريم كه از بقيه تجارب جهاني نيز بياموزيم.

حكومت افغانستان در اجراي عدالت ضعيف عمل مي‎كند. ما فرصت‎هاي فراواني را از دست داديم. شعار حكومت صلح است و عدالت را مانعي براي اوردن صلح مي‎پندارد. اما امروز از هر دوي آن فاصله زيادي داريم. اگر عدالت براي صلح مشكل‎ساز است پس حكومت در اين بخش توجهي نكرده است و ما بايد امروز صلح مي‎داشتيم كه نداريم. پس ضروري است عملكردها و سياست‎گزاري‎هاي خود را بازنگري كنيم و مشكل اصلي را به خوبي بفهميم.

آنچه در طي سه سال گذشته به نام مصالحه از آن ياد مي‎شود، گامي به جلو نبرده است. مكانزم شفافي هنوز كه هدف و چارچوب مصالحه را تعيين كند وجود ندارد. جرگه ملي مشورتي صلح نيز نشان داد كه از خواست واقعي مردم افغانستان نمايندگي نمي‎كند و پروسه انتخاب نماينده‎ها در اين جرگه فاقد شفافيت بود. حتي بسياري از مطالباتی كه در كميسيون هاي كاري جرگه صلح تصويب گرديده بود نيز در قطعه‎نامه نهايي لحاظ نگرديد. تلاش شد كه خواست‎هایي از قبل تدوين شده حكومت از آدرس اشتراك كننده‎هاي جرگه بيرون داده شود و فقط همين.

حرف زدن از مصالحه به منظور رسيدن به صلح در فقدان مكانیزم شفاف و مبتني بر قانون، دردي را دوا نخواهد كرد. ما هنوز قادر نشده‎ايم كه اولويت‎هاي كاري‎مان را به درستي مشخص كنيم. براي از بين بردن فساد تلاش نمي‎كنيم، به بهبودي و تطبيق اصلاحات نظام عدلي قضايي توجه نمي‎كنيم، فرهنگ شايسته‎سالاري را از ياد برده‎ايم، ضروريات اوليه و روزمره مردم را فراموش كرده‎ايم و حتي امكانات اوليه غذايی و صحي را نمي‎توانيم تهيه كنیم، اما سعي مي‎كنيم به مخالفين رشوه دهيم و زمان بخريم.

مردم افغانستان به صلح دوامدار مي‎انديشد. به عدالت فكر مي‎كند، نان مي‎خواهد، در جستجوي كلينیكی كه داكتر داشته باشد و دوا داشته باشد، هستند. مردم از فساد اداري خسته شده‎اند، روي پوليس به عنوان حافظ حقوق مردم اعتماد ندارد، از كار با نهادهاي عدلي و قضاي گريزان‎اند. هشت سال قبل مردم منتظر ماه ديگر و سال ديگر بود و به اميد فرداي بهتر با مشكلات مي‎ساختند اما امروز كاسه صبر مردم لبريز شده است و شاهد سير قهقرايي روند است.

شعار ما حكومت مردم و براي مردم است. پس اين مهم است بدانيم كه در سياست‎گزاري‎های ما، جايگاه مردم در كجا است و مردم چه مي‎خواهند. ناديده انگاشتن مطالبات مردم و بعد هم انتظار حمايت مردم،

فقط يك توهم مي‎تواند باشد. خلاء حضور مردم در تصميم‎گيري‎هاي كلان و سرنوشت‎ساز تكرار تاريخ هاي گذشته را در پي خواهد داشت.

مردم اطفال خود را به مكتب روان مي‎كنند اما نمي‎دانند كه آيا سالم در خانه برخواهند گشت ياخير. به كلينيك‎ها مراجعه مي‎كنند، با فقدان دوا و امكانات صحي مواجه مي‎شوند. از كشورهاي همسايه به وطن مي‎آيند در غم نان خشك بيگاه صبا گير مي‎مانند. مي‎بينند كسي كه ديروز خانه‎اش را سوزانده است و يا عضوي از خانواده‎اش را به قتل رسانده است، حالا در چهره نماينده حكومت بر آنها حكم روايی مي‎كند. در عوض تمركز بيشتر روي نيروهاي قانوني امنيتي به مليشه‎هاي ديروز به نام كمپني امنيتي جواز داده مي‎شود و يا هم حكومت خود مليشه‎ها را به نام اربكي و يا پوليس كمكي (Auxiliary Police) مورد حمايت مستقيمش قرار مي‎دهد، در حالي كه مليون‎ها دالر به مصرف رسيد تا روند ملكي‎سازي مليشه‎هاي سابق تطبيق شود. حالا از دادن پول و تهيه خانه براي مخالفين سخن گفته مي‎شود، بدون اين كه فكر شود كه آيا ما به مليون‎ها آدم بيكار ديگر كار داده‎ايم؟ و يا اين كه فكر كنيم اين بيكاري خود يكي از عوامل مهم تقويت‎كننده مخالفين است. آيا بهتر نخواهد بود كه اول غم آنهايی خورده شود كه بيكار هسند و هنوز تفنگ نگرفته‎اند؟ آيا اين پاليسي كه فقط هركه تفنگ گرفت و براي مدتي با حكومت جنگيد بعد شامل امتياز مي‎شود، موثر خواهد افتيد؟

فرداي ما در گرو امروز ما است چنان كه امروز حاصل كار ديروز ما است. همه براي از دست رفتن فرصت‎هاي ديروز متاسفيم بدون اين كه بي‎انديشيم امروز ما ديروز فرداي ما است. غفلت ديروز ما مانع كار امروز ما شده است. و امروز باز مي‎خواهيم كاري كنيم كه فرداي ما همچون امروز مملو از مشكلات باشد. همه تلاش‎ها روي موضوعي متمركز است كه امروز را سپري كنيم و همين.